Ermənistanda hakimiyyət və müxalifət qarşıdurması: 2026-cı il seçkilərinə gedən yolda həbslər - ŞƏRH

Son bir neçə gün ərzində Ermənistanda müxalifət partiyalarının nümayəndələrinin həbsi ölkənin daxili siyasi gündəmində ciddi rezonans doğurub və ictimai müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib. Xüsusilə “Hayrenik” (Vətən) partiyasının katibi Xaçik Qalstyanın və onunla əlaqəli bir sıra şəxslərin seçkilərdə səs qazanmaq üçün rüşvət vermək ittihamı ilə həbs olunması müxalifət düşərgəsində açıq siyasi təqib kimi qiymətləndirilir. Məhkəmənin Qalstyan barəsində iki aylıq həbs qətimkan tədbiri seçməsi, digər şəxslərdən bəzilərinin ev dustaqlığına buraxılması bu prosesin təkcə fərdi yox, planlı və sistemli xarakter daşıdığına dair iddiaları gücləndirib. Müxalifət nümayəndələri hesab edir ki, istintaq və tətbiq olunan sərt tədbirlər hüquqi zərurətdən daha çox siyasi məqsədlərə xidmət edir. Müxalifət liderləri, o cümlədən “Vətən” partiyasının sədri Artur Vanetsyan bu həbsləri açıq şəkildə siyasi motivli addım kimi dəyərləndirərək, onların əsas məqsədinin seçkilər ərəfəsində müxalifətin təşkilati və psixoloji baxımdan zəiflədilməsi olduğunu bildiriblər.

Bundan əvvəl də müxtəlif müxalifət hərəkatları və partiyalarının üzvləri, o cümlədən “Müqəddəs Mübarizə” hərəkatının və “Daşnaksütyun”un nümayəndələri “dövlət çevrilişi planlaşdırmaq” kimi ağır və rezonans doğuran ittihamlarla saxlanılmışdı. Bu ittihamların cəmiyyət üçün həssas mövzu olması onların siyasi təsir gücünü daha da artırır və müxalifətin legitimliyinə zərbə vurmaq məqsədi daşıdığı iddialarını gücləndirir. Ayrı-ayrı hallarda “Hayastan” blokundan olan deputatların həbsi və ya ev dustaqlığına məhkum edilməsi, eləcə də siyasi fəalların polis tərəfindən saxlanılması və fiziki təzyiqlərə məruz qalması barədə məlumatlar yayılıb. Bu hallar təkcə müxalifət daxilində deyil, daha geniş ictimai kəsimlərdə də narahatlıq doğurur. Nəticədə hüquq-mühafizə orqanlarının siyasi proseslərdə neytral mövqedən uzaqlaşdığına dair təsəvvür getdikcə möhkəmlənir.

Hakimiyyət isə baş verənləri siyasi təqib kimi deyil, sırf hüquqi müstəvidə baş verən proseslər kimi təqdim etməyə çalışır. Rəsmi dairələr saxlanılan şəxslərin seçki qanunvericiliyini pozduğunu, ictimai asayişə təhlükə yaratdığını və konkret cinayət əməllərində ittiham olunduğunu vurğulayırlar. Hakim partiya nümayəndələri bu cür həbslərin seçki prosesinin “təmizliyinin qorunması” məqsədi daşıdığını iddia edir. Hüquq-mühafizə strukturları isə Ermənistanda siyasi məhbus anlayışının mövcud olmadığını bildirir və bütün qərarların məhkəmələr tərəfindən qəbul edildiyini önə çəkir. Bununla belə, müxalifət və bir sıra müstəqil müşahidəçilər bu arqumentlərin cəmiyyəti tam inandırmaq gücündə olmadığını qeyd edirlər.

Bu həbslər xüsusilə 2026-cı ildə keçiriləcək parlament seçkiləri fonunda daha geniş siyasi kontekstdə dəyərləndirilir və təsadüfi hadisələr kimi yox, ümumi siyasi strategiyanın tərkib hissəsi kimi şərh olunur. Baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası hakimiyyətdə mövqelərini qorumağa çalışdığı bir dövrdə müxalifətin təşkilatlanma imkanlarının məhdudlaşdırılması seçki prosesinə birbaşa təsir göstərə biləcək amil kimi çıxış edir. Müxalifət liderlərinin həbsi və ya hüquqi proseslərə cəlb edilməsi onların seçici ilə birbaşa təmasını zəiflədir və kampaniyaların effektivliyini aşağı salır. Bu isə hakim partiya üçün daha rahat və rəqabətsiz seçki mühiti formalaşdırır.

Eyni zamanda, bu proseslər hakim partiyanın siyasi dominantlığını qorumaq və mümkün riskləri əvvəlcədən neytrallaşdırmaq strategiyasının bir hissəsi kimi dəyərləndirilə bilər. Parlamentdə çoxluğa malik olan “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası dövlət institutları üzərində ciddi təsir imkanlarını saxlayır və bu amil siyasi rəqabətin balanslı şəkildə aparılması ilə bağlı suallar yaradır. Xüsusilə kilsə ilə bağlı qarşıdurmalar, dini və ictimai fiqurların da siyasi proseslərə cəlb edilərək təzyiq altına düşməsi hakimiyyətlə cəmiyyət arasında etimad böhranını dərinləşdirir. Hakimiyyət üçün bu narazılığın seçkilər ərəfəsində nəzarətdə saxlanılması həm siyasi sabitlik, həm də legitimlik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə etibarilə, müxalifət partiyalarının nümayəndələrinin həbsi Ermənistanda demokratik mühitə və siyasi plüralizmə dair ciddi narahatlıqlar doğurur və uzunmüddətli təsirlər vəd edir. Hakim partiyanın seçkilər öncəsi üstünlüyünü qorumağa yönəlmiş bu cür addımları siyasi rəqabətin daralmasına və alternativ siyasi mövqelərin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Bu isə seçki mühitinin qeyri-bərabər formalaşması və ictimai etimadın azalması ilə nəticələnir. Seçkilərə yaxın dövrdə bu tip həbslərin davam etməsi Ermənistanın demokratik institutlarının dayanıqlılığı və seçki prosesinin ədalətliliyi ilə bağlı müzakirələri daha da kəskinləşdirəcək.

Hikmət Həsənov