Qrenlandiya uğrunda səssiz müharibə: Humanitar gəmi, geosiyasi mesaj - ŞƏRH

Arktika yenidən böyük güclərin diqqət mərkəzinə çevrilib. Bu dəfə isə məsələ açıq hərbi ritorika deyil, humanitar təşəbbüs adı altında atılan diplomatik addımlardır. ABŞ prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya sahillərinə xüsusi hospital gəmisi göndərmək qərarı ilk baxışda tibbi missiya kimi təqdim olunur.

Rəsmi arqument sadədir: “qayğıdan məhrum qalan xəstələrə yardım”. Lakin qərarın zamanlaması və həyata keçirilmə mexanizmi onun daha geniş geosiyasi çərçivədə qiymətləndirilməsini zəruri edir.

Bu təşəbbüs rəsmi Kopenhagenlə deyil, ABŞ-nin Qrenlandiya üzrə xüsusi elçis Luiziana qubernatoru Ceff Lendri ilə razılaşdırılıb. Maraqlıdır ki, humanitar missiya Danimarka Arktika Komandanlığının həmin sularda ABŞ sualtı qayığının heyət üzvünü təxliyə etməsindən cəmi bir neçə saat sonra gündəmə gəlib. Bu fakt Vaşinqtonun baş verən insidentdən regiondakı mövcudluğunu və maraqlarını xatırlatmaq üçün istifadə etdiyini düşünməyə əsas verir.

Aydın görünür ki, Tramp administrasiyası Qrenlandiya istiqamətində əvvəlki kursundan geri çəkilməyib, sadəcə üsul dəyişib. Bir zamanlar açıq şəkildə səsləndirilən sərt bəyanatlar indi iqtisadi və sosial təşəbbüslərlə əvəzlənir. ABŞ özünü təzyiq göstərən güc kimi deyil, qayğıkeş tərəfdaş kimi təqdim etməyə çalışır. Bu, klassik “yumşaq güc” strategiyasıdır və uzunmüddətli təsirə hesablanıb.

Qrenlandiya formal olaraq Denmark monarxiyasının tərkibində muxtar statusa malikdir. Ada sakinlərinin əksəriyyəti hələlik Kopenhagenlə əlaqələrin davamını üstün tutsa da, müstəqillik arzusu cəmiyyət daxilində qalmaqdadır. Əgər Vaşinqton sosial və tibbi proqramlar vasitəsilə davamlı şəkildə real fayda təqdim edə bilsə, ictimai rəyin zamanla dəyişməsi mümkündür. Bu, sürətli proses deyil, lakin ABŞ-nin Arktika strategiyası tələskənlikdən uzaq və səbirli yanaşmaya əsaslanır.

Arktika XXI əsrin enerji ehtiyatları, yeni dəniz marşrutları və hərbi-strateji balans baxımından ən həssas regionlarından biridir. Qrenlandiya isə bu xəritədə mərkəzi mövqeyə malikdir. Bu səbəbdən burada mübarizə açıq hərbi toqquşma ilə deyil, diplomatik jestlər, iqtisadi layihələr və humanitar təşəbbüslərlə aparılır. Səssiz görünən bu proses əslində böyük güclər arasında təsir zonaları uğrunda mübarizənin yeni mərhələsidir.

Hikmət Həsənov