Bakı-Pekin xətti: enerji, logistika və geoiqtisadi əməkdaşlıq - ŞƏRH

Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Çin Xalq Respublikasının xarici işlər naziri Van İ ilə geniş tərkibdə keçirdiyi görüş, eləcə də SOCAR ilə Çin nəhəngi CITIC Construction arasında əldə olunan razılaşmalar Bakı-Pekin xəttində münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir. Bu təmaslar təkcə diplomatik jest və ya iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Söhbət Avrasiya məkanında formalaşan yeni geosiyasi və geoiqtisadi reallıqlarda Azərbaycanın və Çinin öz mövqelərini sistemli şəkildə gücləndirməsindən gedir.

Çin üçün son illərdə əsas prioritetlərdən biri enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması, qlobal ticarət marşrutlarının sabitliyi və alternativ nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafıdır. ABŞ-Çin rəqabəti, Hind-Sakit okean regionunda artan gərginlik və dəniz marşrutlarının riskli hala gəlməsi Pekini quru üzərindən keçən etibarlı yolları daha fəal şəkildə inkişaf etdirməyə vadar edir. “Bir Kəmər, Bir Yol” təşəbbüsü məhz bu strategiyanın əsas sütunlarından biridir və Azərbaycan bu təşəbbüsdə mühüm coğrafi və siyasi mövqeyə malik ölkələrdən biri kimi çıxış edir.

Xarici işlər nazirləri səviyyəsində aparılan danışıqlar göstərir ki, Azərbaycan-Çin münasibətləri artıq klassik ikitərəfli əlaqələr formatını aşaraq hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq modelinə çevrilir. Görüş zamanı iqtisadiyyat, ticarət, investisiya, nəqliyyat dəhlizləri, enerji, innovasiya və rəqəmsal inkişaf kimi sahələrin paralel şəkildə müzakirə olunması tərəflərin münasibətləri uzunmüddətli və kompleks əsasda qurmaq niyyətindən xəbər verir. Bu yanaşma təsadüfi deyil və tərəflərin gələcək onilliklər üçün strateji baxışını əks etdirir.

Azərbaycan bu əməkdaşlıqda Çin üçün bir neçə kritik funksiyanı eyni anda yerinə yetirir. İlk növbədə, ölkə Avropa ilə Asiya arasında etibarlı tranzit qovşağıdır. Orta Dəhliz çərçivəsində Azərbaycan Çin mallarının Qafqaz və Avropa bazarlarına daha sürətli və təhlükəsiz çatdırılmasını təmin edən əsas halqaya çevrilir. Bu marşrut Çin üçün yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan əhəmiyyətlidir, çünki riskli dəniz yollarından və qeyri-sabit regionlardan asılılığı azaldır.

Digər mühüm istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. SOCAR ilə CITIC Construction arasında aparılan danışıqlar Azərbaycan-Çin münasibətlərinin real iqtisadi məzmununu açıq şəkildə ortaya qoyur. Enerji infrastrukturu və daunstrim sahələrində mümkün əməkdaşlıq Çinin texnoloji imkanları ilə Azərbaycanın resurs və logistika üstünlüklərinin birləşdirilməsi deməkdir. Birgə müəssisələrin yaradılması perspektivi isə münasibətləri sadəcə investor-ev sahibi formatından çıxararaq, tərəfdaşlıq və ortaq dəyər yaratma modelinə keçirir.

Bu əməkdaşlıq Azərbaycan üçün bir sıra strateji üstünlüklər yaradır. Çin kapitalının və texnologiyasının enerji sektoruna cəlb olunması ölkənin sənaye potensialını artırır, yeni iş yerləri yaradır və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə töhfə verir. Eyni zamanda, Çin şirkətlərinin Azərbaycanda möhkəmlənməsi Bakının regionda iqtisadi mərkəz və investisiya platforması kimi rolunu gücləndirir. Azərbaycan təkcə resurs ixrac edən ölkə deyil, eyni zamanda, istehsal, emal və logistika zəncirlərinin mühüm iştirakçısına çevrilir.

Çin üçün isə Azərbaycanla əməkdaşlıq sabit və praqmatik tərəfdaşlıq modeli təklif edir. Bakı balanslaşdırılmış xarici siyasət yürüdərək, böyük güclər arasında qarşıdurmadan uzaq durur və əməkdaşlıq platforması rolunu oynayır. Bu, Pekin üçün siyasi risklərin minimuma endirilməsi, investisiyaların qorunması və uzunmüddətli layihələrin rahat şəkildə reallaşdırılması baxımından mühüm üstünlükdür.

Regional kontekstdə Azərbaycan-Çin əməkdaşlığı Cənubi Qafqaz üçün də yeni imkanlar vəd edir. Nəqliyyat dəhlizlərinin genişlənməsi, enerji infrastrukturu layihələrinin reallaşması və artan investisiya axını regionda iqtisadi aktivliyi stimullaşdırır. Bu proses geosiyasi qarşıdurmaların yerini tədricən geoiqtisadi maraqlara verir və sabitlik üçün əlavə zəmin yaradır.

Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq regionun beynəlxalq əhəmiyyətini artırır. Cənubi Qafqaz artıq yalnız böyük güclərin rəqabət meydanı deyil, həm də qlobal ticarət və enerji marşrutlarının vacib elementi kimi formalaşır. Azərbaycan bu prosesdə aparıcı rol oynayaraq, regionun gələcək inkişaf modelinin formalaşmasına təsir göstərir.

Nəticə etibarilə, Ceyhun Bayramov və Van İ arasında keçirilən görüş, eləcə də SOCAR ilə CITIC Construction arasında imzalanan çərçivə sazişi Azərbaycan-Çin münasibətlərinin dərinləşməsinin rəsmi təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu münasibətlər yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq deyil, Avrasiya məkanında yeni iqtisadi və siyasi arxitekturanın formalaşmasına xidmət edən strateji xəttdir. Azərbaycanın bu prosesdə tutduğu mövqe isə ölkəni regionda və daha geniş coğrafiyada mühüm oyunçuya çevirir.

Hikmət Həsənov