Nikol Paşinyanın kilsə siyasəti və daxili hakimiyyət balansı - ŞƏRH

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Erməni Apostol Kilsəsi üçün hazırladığı yeni yol xəritəsi ölkədə dövlət-kilsə münasibətlərində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir. Rəsmi açıqlamalara görə, bu yol xəritəsi kilsə institutunun “yenilənməsi” və idarəetmədə islahatların aparılması məqsədi daşıyır. Lakin prosesin mahiyyəti təkcə dini-institusional dəyişikliklərlə məhdudlaşmır, eyni zamanda Ermənistan daxilində siyasi güc balansına və ictimai münasibətlər sisteminə birbaşa təsir göstərir.

Hazırlanan yol xəritəsində əsasən bir neçə fundamental addım nəzərdə tutulur: kilsə islahatlarının elan edilməsi, Katolikos II Qareginin vəzifədən uzaqlaşdırılması, müvəqqəti rəhbərliyin formalaşdırılması, yeni kilsə nizamnaməsinin qəbul edilməsi və yeni Katolikosun seçilməsi. Bu ardıcıllıq Paşinyan hökumətinin kilsənin mövcud idarəetmə modelini köklü şəkildə dəyişmək niyyətində olduğunu göstərir. Rəsmi arqumentlərə görə, Erməni Apostol Kilsəsində uzun müddətdir institusional durğunluq mövcuddur və bu, kilsənin həm cəmiyyətlə, həm də dövlətlə münasibətlərində problemlər yaradıb.

Eyni zamanda yol xəritəsi dövlətin kilsə üzərində təsir imkanlarını genişləndirmək cəhdi kimi də qiymətləndirilir. Ermənistan Konstitusiyasına əsasən kilsə dövlətdən ayrıdır, lakin cəmiyyətin tarixi və milli kimliyində kilsənin rolu son dərəcə güclüdür. Bu səbəbdən hökumətin kilsənin daxili işlərinə bu səviyyədə müdaxiləsi ciddi mübahisələrə yol açır. Erməni Apostol Kilsəsinin rəsmi dairələri və bəzi ruhani qruplar bu təşəbbüsü kilsənin müstəqilliyinə təhdid və daxili parçalanma riski kimi dəyərləndirirlər.

Paşinyanın yol xəritəsinin siyasi alt qatında isə daha geniş məqsədlər görünür. Ermənistan cəmiyyətində kilsə təkcə dini institut deyil, eyni zamanda hakimiyyətə alternativ mənəvi və ictimai nüfuz mərkəzidir. Son illərdə kilsə rəhbərliyinin hökumətin bəzi qərarlarına tənqidi münasibəti Paşinyan üçün potensial siyasi risk kimi qəbul edilir. Bu baxımdan islahatlar kilsənin siyasi təsir imkanlarını zəiflətmək və onu daha nəzarətolunan instituta çevirmək cəhdi kimi də şərh olunur.

Sosial müstəvidə yol xəritəsi cəmiyyətdə ziddiyyətli reaksiyalar doğurur. Bir tərəf bunu modernləşmə və şəffaflıq cəhdi kimi qəbul edir, digər tərəf isə milli-dini dəyərlərə müdaxilə kimi qiymətləndirir. Kilsə ilə hökumət arasında mümkün açıq qarşıdurma Ermənistan cəmiyyətində parçalanmanı dərinləşdirə, sosial sabitliyə mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, kilsə Ermənistanın diasporla əlaqələrində də mühüm rol oynayır, bu prosesin xarici təsirləri də istisna edilmir.

Ümumilikdə, Nikol Paşinyanın Erməni Apostol Kilsəsi üçün hazırladığı yol xəritəsi sadəcə dini islahat sənədi deyil. Bu sənəd Ermənistan daxilində hakimiyyət, legitimlik və təsir dairələri uğrunda gedən daha geniş mübarizənin tərkib hissəsidir. Yol xəritəsinin necə və hansı formada həyata keçiriləcəyi ölkədə dövlət-kilsə münasibətlərinin gələcək modelini, eləcə də Ermənistanın daxili siyasi sabitliyini müəyyən edən əsas amillərdən biri olacaq.

Hikmət Həsənov