Rəqəmsal İpək Yolu və Azərbaycanın qlobal qovşaq strategiyası - ŞƏRH

Son illərdə Azərbaycanın həyata keçirdiyi dövlət siyasətinə diqqətlə baxdıqda aydın görünür ki, ölkəmiz yalnız iqtisadi göstəricilərin artımına fokuslanmır. Məqsəd sadəcə rəqəmlərin böyüməsi deyil. Əsas hədəf daha dərin və uzunmüddətli dəyişiklikdir. Bu isə iqtisadi modelin keyfiyyətcə yenilənməsi və düşüncə tərzinin dəyişməsi deməkdir. Uzun illər ərzində Azərbaycanın iqtisadi inkişafının əsas dayağı təbii resurslar, xüsusilə neft və qaz olub. Bu model ölkəyə böyük imkanlar qazandırıb. Lakin hazırkı mərhələdə dövlət artıq yeni istiqamət müəyyənləşdirib: bilik iqtisadiyyatı, innovasiya, texnologiya və rəqəmsal inkişaf.

Müasir dünyada güclü olmaq yalnız yeraltı sərvətlərə sahib olmaq demək deyil. Əsas məsələ həmin resurslardan necə istifadə etməkdir. Onları yüksək texnologiyalara çevirmək, müasir infrastruktur qurmaq və rəqəmsal həllərlə birləşdirərək beynəlxalq bazarlara çıxarmaq əsas prioritetə çevrilib. Bu baxışın mərkəzində dayanıqlı inkişaf dayanır. Qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsi, yeni iqtisadi sahələrin formalaşdırılması və rəqəmsal suverenliyin təmin edilməsi Azərbaycanın gələcək rifahını qoruyan əsas amillər kimi çıxış edir. Rəqəmsal infrastrukturun qurulması və “yaşıl enerji”yə keçid artıq sadəcə iqtisadi seçim deyil, həm də ölkənin yeni dünya düzənində tutacağı yeri müəyyən edən strateji xəttdir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə keçirilən və “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası”na həsr olunan müşavirə bu prosesin mühüm mərhələsini nümayiş etdirdi. Bu toplantı göstərdi ki, Azərbaycan artıq regional çərçivəni aşaraq daha geniş miqyasda düşünür. Məqsəd ölkəni həm enerji, həm də rəqəmsal sahədə qlobal səviyyədə əhəmiyyətli qovşağa çevirməkdir. Çıxışlarda xüsusi vurğulanan məqam enerji infrastrukturu ilə rəqəmsal bağlantıların bir-birini tamamlaması idi.

Burada ən diqqət çəkən yanaşma ondan ibarətdir ki, enerji və məlumat xətləri paralel şəkildə inkişaf etdirilir. Yəni, eyni coğrafi marşrut boyunca həm yaşıl elektrik enerjisi ötürən kabellər, həm də yüksək sürətli fiber-optik xətlər çəkilir. Bu model Azərbaycanı iki istiqamətdə gücləndirir. Bir tərəfdən, ölkə Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Digər tərəfdən isə Asiya ilə Avropa arasında məlumat ötürülməsində əsas tranzit mərkəzlərdən birinə çevrilir. Bu iki istiqamətin birləşdirilməsi strateji baxımdan böyük üstünlük yaradır.

Xəzər dənizinin dibi ilə Şərq istiqamətinə uzanan və yaxın vaxtlarda tamamlanması gözlənilən fiber-optik kabel xətti bu strategiyanın əsas hissələrindən biridir. Bu layihə yalnız ölkə daxilində internet sürətinin artırılması demək deyil. Daha geniş mənada, Mərkəzi Asiya və Çin istiqamətindən gələn böyük həcmli məlumat axınının Bakı üzərindən Avropaya ötürülməsi imkanını yaradır. Bu isə Azərbaycanın “Rəqəmsal İpək Yolu”nda əsas halqaya çevrilməsi deməkdir.

Eyni zamanda, böyük data mərkəzlərinin yaradılması məsələsi də bu zəncirin ayrılmaz hissəsidir. Data mərkəzləri sabit və böyük həcmdə enerji tələb edir. Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində, eləcə də Xəzər dənizində mövcud olan geniş “yaşıl enerji” potensialı bu mərkəzləri ekoloji cəhətdən təmiz və davamlı enerji ilə təmin etməyə imkan verir. Beləliklə, Azərbaycan təkcə xammal ixrac edən ölkə kimi deyil, həm də emal olunmuş rəqəmsal xidmət və texnoloji məhsul təqdim edən dövlət kimi mövqeyini gücləndirir.

Bu proses ölkənin regional mövqeyinə də təsir göstərir. Azərbaycan artıq yalnız enerji boru kəmərləri ilə deyil, həm də rəqəmsal bağlantılar vasitəsilə qitələri birləşdirir. Bu isə ölkəni regionda vacib və etibarlı tərəfdaşa çevirir. Qərb istiqamətində yeni rəqəmsal bağlantıların qurulması həm də texnoloji müstəqilliyin gücləndirilməsi deməkdir. Xarici mərkəzlərdən asılılığın azalması rəqəmsal suverenliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Rəqəmsal arxitektura planının həyata keçirilməsi dövlət idarəçiliyinə də təsir edəcək. Elektron xidmətlərin genişlənməsi, şəffaflığın artması və bürokratik maneələrin azalması iqtisadi fəallığı artıracaq. İnnovasiyanın ümumi daxili məhsuldakı payı yüksələcək və yeni texnoloji sahələr formalaşacaq. Nəticə etibarilə, bu layihələr Azərbaycanın uzunmüddətli inkişafını təmin etməyə, ölkəni daha rəqabətqabiliyyətli və texnoloji baxımdan güclü dövlətə çevirməyə xidmət edir. Bu isə vətəndaşların rifahına birbaşa təsir göstərən əsas amildir.

Hikmət Həsənov