İrəvan sülh istəyir: taktiki manevr, yoxsa strateji seçim? - ŞƏRH

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın parlament seçkilərindən əvvəl Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasının hakimiyyətin gündəliyində olması barədə açıqlaması regionda yeni siyasi mərhələnin anonsu kimi dəyərləndirilir. Bu bəyanat təkcə iki ölkə arasında uzun illər davam edən münaqişənin hüquqi-siyasi sonluğa çatdırılması niyyəti deyil, həm də Ermənistan daxilində mürəkkəb seçkiöncəsi proseslərin fonunda verilmiş strateji qərardır. Paşinyan bu addımla həm regional reallıqları qəbul etdiyini nümayiş etdirir, həm də daxili siyasi taleyini risk altına qoyur.

2020-ci ildəki müharibədən sonra Cənubi Qafqazda formalaşan yeni reallıq Ermənistanın əvvəlki status-kvonu qorumaq imkanlarını faktiki olaraq aradan qaldırdı. Bu reallığı açıq şəkildə etiraf edən yeganə erməni lider məhz Paşinyan oldu. Onun son açıqlaması göstərir ki, İrəvan artıq sülhü alternativsiz yol kimi qəbul edir və bu prosesi hüquqi sənədlə rəsmiləşdirmək niyyətindədir. Paşinyanın vurğuladığı əsas məqam ondan ibarətdir ki, sülh müqaviləsinin imzalanması hökumətin uzunmüddətli gündəliyinin tərkib hissəsidir və bu, təsadüfi vaxt seçimi deyil. Parlament seçkilərindən əvvəl bu addımın atılması Ermənistan cəmiyyətinə “müharibədən sülhə keçid” mesajı vermək məqsədi daşıyır.

Paşinyan üçün sülh müqaviləsi eyni zamanda daxili siyasi alətdir. Ermənistan cəmiyyətində revanşist qüvvələrlə realist yanaşma tərəfdarları arasında dərin parçalanma mövcuddur. Müxalifət Paşinyanı “torpaq itirməkdə” ittiham edir, lakin geniş kütlələr arasında müharibədən yorğunluq və sosial-iqtisadi problemlərin ön plana çıxması sülh çağırışlarını daha cəlbedici edir. Bu baxımdan Paşinyan seçkiləri faktiki olaraq sülh və ya qeyri-müəyyənlik arasında seçimə çevirməyə çalışır. Əgər müqavilə imzalansa, o, seçicilərə “Ermənistanı daimi müharibə riskindən çıxaran lider” obrazını təqdim edə bilər. Əks halda isə müxalifətin təzyiqlərinin və radikal ritorikasının güclənməsi ehtimalı var.

Azərbaycan üçün sülh müqaviləsinin əsas şərti ərazi bütövlüyünün tanınması və gələcəkdə hüquqi iddialara yol açan müddəaların aradan qaldırılmasıdır. Bu kontekstdə Ermənistan Konstitusiyasında yer alan bəzi müddəalar Bakının ciddi narahatlığına səbəb olur. Rəsmi Bakı dəfələrlə bildirib ki, sülh yalnız hüquqi və siyasi baxımdan tam aydın çərçivədə mümkündür. Paşinyan isə bu məsələni daxili hüquqi proses kimi təqdim etməyə çalışır və konstitusiya dəyişikliklərini birbaşa sülh müqaviləsinə bağlamaqdan yayınır. Bu yanaşma onun həm Azərbaycanla danışıqlarda manevr imkanlarını qorumaq, həm də daxili ictimai müqaviməti yumşaltmaq cəhdidir.

Paşinyanın sülh gündəliyi regional güc balansı fonunda formalaşır. Son illər Ermənistanın Rusiyadan müəyyən qədər uzaqlaşması və Qərbə doğru açıq mesajlar verməsi diqqət çəkir. ABŞ və Avropa İttifaqının sülh prosesinə artan marağı Paşinyanın manevr imkanlarını genişləndirir, lakin eyni zamanda Moskva və Tehran kimi regional oyunçuların narahatlığını artırır. Bu geosiyasi fon sülh müqaviləsinin yalnız ikitərəfli sənəd olmadığını, eyni zamanda Cənubi Qafqazda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının tərkib hissəsi kimi formalaşdığını göstərir. Bir sözlə, Nikol Paşinyanın parlament seçkilərindən əvvəl Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq niyyəti Ermənistan üçün tarixi dönüş nöqtəsidir. Bu addım həm münaqişə dövrünün bağlanması, həm də Ermənistanın gələcək siyasi kursunun müəyyənləşdirilməsi baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır. Paşinyanın açıqlaması onu göstərir ki, İrəvan ilk dəfə olaraq sülhü taktiki manevr deyil, strateji seçim kimi təqdim edir. Bu seçimin uğurla nəticələnib-nəticələnməyəcəyi isə həm Ermənistan cəmiyyətinin qərarından, həm də regional aktorların bu prosesi nə dərəcədə dəstəkləməsindən asılı olacaq.

MTM Analitik Qrupu