Azərbaycan turizmi: böyümə, çağırışlar və gələcək perspektivlər - EKSPERT BAXIŞI

2025-ci ildə Azərbaycana turizm sahəsində maraqlı və mürəkkəb bir dinamika müşahidə olunub. Ötən illərlə müqayisədə ölkəyə gələn turistlərin sayında cüzi azalma müşahidə edilsə də, bu, Azərbaycanın regionda turizm cəlbediciliyinə zərbə vurmayıb. Media Təhlil Mərkəzinin (MTM) Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı rəsmi məlumatlara əsasən hazırladığı təhlilə görə, 2025-ci ildə Azərbaycana ümumilikdə 2 570 212 nəfər səfər edib, bunların 70,2 faizi, yəni 1 804 754 nəfəri turizm məqsədilə ölkəyə daxil olub. Ölkəmiz həm təbii, həm mədəni potensialı, həm də strateji coğrafi mövqeyi sayəsində beynəlxalq turistlərin maraq dairəsində möhkəm yer tutur. Turizm yalnız iqtisadi göstərici deyil, həm də ölkənin mədəniyyət və imic baxımından önəmli vizit kartıdır. Son illər ərzində Azərbaycan turizmi həm müxtəlif bazarlara çıxışı, həm də xidmətlərin keyfiyyətini artırmaqla ciddi addımlar atıb.

Gələn turistlərin ölkələr üzrə strukturu Azərbaycan üçün strateji mesajlar verir. MTM-in məlumatlarından aydın olur ki, Rusiya, Türkiyə və Hindistan əsas turist bazarları olaraq qalır (müvafiq olaraq 27,1%, 12% və 8,7%), bu isə ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınması və turizm əlaqələrinin dayanıqlı olmasını təsdiqləyir. Eyni zamanda, Səudiyyə Ərəbistanı (5,7%), Qazaxıstan (4,7%) və Pakistan (3,9%) da ölkəyə turist göndərən əsas bazarlardan hesab olunur ki, bu da Azərbaycanın regional və qlobal turizm bazarında cəlbedici olduğunu göstərir. Bu tendensiyalar sübut edir ki, Azərbaycanın turizm siyasəti yalnız qonşu ölkələrdən asılı olmayaraq, həm də uzaq bazarlarda uğurlu fəaliyyət göstərir.

Turistlərin demoqrafik profili də diqqət çəkir. Ölkəyə gələnlərin böyük hissəsi orta yaş qrupuna aiddir, lakin gənc turistlərin də sayı əhəmiyyətli olaraq qalır. MTM-in məlumatına görə, 2025-ci ildə ən çox turist 36-45 yaş aralığında olub (470 524 nəfər, yəni ümumi turistlərin 26,1 faizi), 26–35 yaş qrupu 331 068 nəfər, 46-55 yaş qrupu 341 775 nəfər təşkil edib. 17-25 yaş arası turistlərin sayı 249 051, 17 yaşından böyük olmayanlar isə 199 895 nəfərdir. 56–65 yaş qrupu 111 837 nəfər, 66 yaş və daha yuxarı yaş qrupu isə 100 604 nəfər təşkil edib. Bu göstəricilər Azərbaycanın mədəni, tarixi və əyləncə marşrutlarının müxtəlif yaş qruplarına uyğun olduğunu göstərir. Gənc turistlərin sayının çox olması, ölkədə aktiv turizm və əyləncə marşrutlarının inkişaf etdirilməsinin vacibliyini ortaya qoyur, yaşlı turistlərin nisbəti isə sağlamlıq və rahatlıq turizmi üçün imkanların genişlənməsini tələb edir.

Turistlərin sərf etdiyi xərclərin strukturu Azərbaycan turizminin iqtisadi təsirini göstərir. 2025-ci ildə turistlərin xərcləri 3,26 milyard manat təşkil edib. Xərclərin strukturu belədir: nəqliyyat 45,9%, yerləşmə 19,9%, qidalanma 18,8%, mallar və hədiyyələr 10,3%, digər xərclər isə 5,1%. Bu, infrastrukturun və xidmət keyfiyyətinin əhəmiyyətini bir daha vurğulayır. Qida və mədəni-tarixi xidmətlər turistlərin ölkədə keçirdiyi zamanın keyfiyyətini artıran vacib faktorlar hesab olunur. Bu göstəricilər sübut edir ki, ölkənin turizm sektoruna yatırılan sərmayə, xidmət keyfiyyətinin artırılması, infrastruktura yönəldilən resurslar həm turist məmnuniyyətini artırır, həm də ölkəyə gələn turist sayını və xərclərini yüksəldir.

Cinslər üzrə statistika göstərir ki, kişi turistlərin sayı azacıq artsa da, qadın turistlərin sayı müəyyən qədər azalıb. 2025-ci ildə kişi turistlərin sayı 1 111 117 nəfər (61,6%), qadın turistlərin sayı 693 637 nəfər (38,4%) olub. Bu, turizm paketləri və xidmətlərinin gender üzrə maraqlar nəzərə alınaraq hazırlanmasının əhəmiyyətini göstərir. Bu məlumat turizm məhsullarının daha fərdiləşdirilmiş və hədəfli olması, marketinq strategiyalarının isə müxtəlif bazarlar üçün ayrı-ayrılıqda qurulmasının vacibliyini ortaya qoyur.

Ötən illərlə müqayisədə Azərbaycan turizmi sürətlə bərpa olunub və genişlənməkdədir. Pandemiyadan sonrakı dövrdə müşahidə olunan artım, ölkənin beynəlxalq turizm bazarında mövqeyinin gücləndiyini göstərir. Məsələn, 2024-cü ilə nisbətən turizm məqsədli səfərlərin sayı 2,7% azalsa da, bu göstərici hələ də son dörd ilin ən yüksək səviyyəsindədir. Turizmin davamlı inkişafı üçün regionlarda yeni marşrutların açılması, xidmətlərin modernləşdirilməsi və yeni turist bazarlarına çıxış imkanlarının yaradılması önəmlidir.

Gələcək perspektivlər baxımından Azərbaycan üçün əsas prioritetlər açıqdır: mövcud bazarlarla əlaqələri gücləndirmək, yeni bazarlara çıxış imkanları yaratmaq, turistlərin yaş qruplarına və maraqlarına uyğun marşrutlar təqdim etmək, xidməti keyfiyyətini artırmaq və infrastruktur layihələrinə investisiya qoymaq. Ekoturizm, mədəni-tarixi və sağlamlıq turizmi kimi sahələr üzrə potensialın inkişaf etdirilməsi, həmçinin regional və beynəlxalq turizm əməkdaşlıqlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın turizm sahəsində uzunmüddətli inkişafını təmin edəcək.

Nəticə etibarilə, 2025-ci il statistikası göstərir ki, Azərbaycan turizmi həm iqtisadi, həm də mədəni baxımdan regionda lider mövqeyini qoruyur. Kiçik azalmalar və dəyişikliklər strateji planlaşdırma, bazar diversifikasiyası və investisiya siyasəti ilə kompensasiya edilə bilər. Ölkənin zəngin mədəni irsi, təbii sərvətləri və əlverişli coğrafi mövqeyi Azərbaycan turizminin gələcək illərdə daha da inkişaf edəcəyini və regionda lider mövqeyini qoruyacağını göstərir.

Hikmət Həsənov