TEN-T: Azərbaycanın Avropa nəqliyyat xəritəsində artan rolu - MƏQALƏ

Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyev Bakıda Avropa Komissiyasının qonşuluq siyasəti və genişlənmə danışıqları üzrə baş direktoru Kupman ilə görüş keçirib.

Görüş zamanı Naxçıvanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və bu istiqamətdə texniki-iqtisadi əsaslandırmanın hazırlanmasına başlanılması ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub. Eyni zamanda Zəngəzur dəhlizinin Trans-Avropa Nəqliyyat Şəbəkələrinə (TEN-T) daxil edilməsi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb.

Bununla yanaşı, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahəsində kadr potensialının gücləndirilməsi, Avropa İttifaqı şirkətlərinin Azərbaycandakı fəaliyyəti, eləcə də Azərbaycanın “Horizon Europe” proqramı çərçivəsində layihələrdə iştirak imkanları nəzərdən keçirilib.

Bakıda keçirilən bu görüş təkcə texniki və institusional əməkdaşlıq müzakirəsi deyil, həm də Azərbaycanın regionda artan geosiyasi və geoiqtisadi rolunun Avropa səviyyəsində daha açıq şəkildə tanınmasının göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin TEN-T kimi strateji bir nəqliyyat şəbəkəsi ilə əlaqələndirilməsi məsələsinin gündəmə gəlməsi, Cənubi Qafqazın Avropa üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli bir tranzit məkanına çevrildiyini ortaya qoyur.

Zəngəzur dəhlizi uzun müddətdir ki, Azərbaycanın yalnız regional deyil, qlobal nəqliyyat xəritəsində mövqeyini gücləndirəcək əsas layihələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu dəhliz Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında birbaşa quru əlaqəsini təmin etməklə yanaşı, Orta Dəhlizin funksionallığını artırmaq potensialına malikdir. Avropa Komissiyası səviyyəsində bu dəhlizin TEN-T çərçivəsində müzakirə olunması isə onun artıq təkcə regional layihə deyil, Avropa-Asiya nəqliyyat zəncirinin mümkün tərkib hissəsi kimi qəbul edildiyini göstərir.

TEN-T şəbəkəsinə daxil edilmək nə deməkdir? Bu, sadəcə xəritə üzərində bir xətt deyil. Bu status maliyyə imkanlarına çıxış, Avropa standartlarına uyğun texniki inteqrasiya, logistika axınlarının davamlılığı və siyasi dəstək deməkdir. Zəngəzur dəhlizinin bu şəbəkəyə daxil edilməsi Avropa İttifaqının alternativ və təhlükəsiz nəqliyyat marşrutları axtarışında Azərbaycanla əməkdaşlığa strateji yanaşdığını göstərir. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropanın ənənəvi nəqliyyat yollarına alternativlərə marağı kəskin şəkildə artıb və bu kontekstdə Azərbaycan mühüm həlqəyə çevrilib.

Görüşdə Naxçıvanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və texniki-iqtisadi əsaslandırmanın hazırlanmasının müzakirə olunması da təsadüfi deyil. Naxçıvanın logistik baxımdan blokadadan çıxarılması və regional nəqliyyat sisteminə tam inteqrasiyası Azərbaycanın daxili iqtisadi balansını gücləndirməklə yanaşı, ölkənin tranzit potensialını da əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Bu isə həm Avropa, həm də Asiya bazarları üçün daha çevik və təhlükəsiz marşrutların formalaşmasına imkan yaradır.

Digər diqqətçəkən məqam isə süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahəsində kadr potensialının gücləndirilməsi ilə bağlı müzakirələrdir. Bu, göstərir ki, Azərbaycan-Avropa İttifaqı əməkdaşlığı artıq təkcə fiziki infrastrukturla məhdudlaşmır. Rəqəmsal transformasiya, ağıllı nəqliyyat sistemləri və kiberdayanıqlıq kimi sahələr müasir nəqliyyat dəhlizlərinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilib. Bu baxımdan Azərbaycanın “Horizon Europe” proqramında iştirakı ölkənin elmi-texnoloji ekosisteminin Avropa məkanına inteqrasiyası üçün mühüm fürsət yaradır.

Nəticə etibarilə, Bakıda keçirilən bu görüş Azərbaycanın regional təşəbbüslərinin getdikcə daha geniş beynəlxalq platformalarda müzakirə olunduğunu göstərir. Zəngəzur dəhlizinin TEN-T kontekstində gündəmə gəlməsi isə Azərbaycanın yalnız iştirakçı deyil, təşəbbüskar və strateji tərəfdaş kimi qəbul edildiyini təsdiqləyir. Bu proseslərin davamı Cənubi Qafqazın nəqliyyat və logistika xəritəsini köklü şəkildə dəyişə, Azərbaycanın isə Avropa ilə Asiya arasında əsas körpülərdən birinə çevrilməsini sürətləndirə bilər.

Hikmət Həsənov