Praqmatik tərəfdaşlıq modeli: Bakı-NATO münasibətlərinin yeni mərhələsi - ŞƏRH

NATO baş katibinin müavini Radmila Şekerinskinin Bakıya səfəri və səsləndirilən açıqlamalar NATO-Azərbaycan münasibətlərində yeni mərhələnin konturlarını açıq şəkildə ortaya qoyur. Xüsusilə müdafiə islahatlarına dəstək, kibertəhlükəsizlik, minatəmizləmə və hərbi təhsilin modernləşdirilməsi kimi sahələri əhatə edən yeni ITPP proqramı tərəflər arasında əməkdaşlığın təkcə formal tərəfdaşlıq çərçivəsində deyil, praktik və institusional müstəvidə dərinləşdiyini göstərir.

Azərbaycan NATO ilə münasibətlərini uzun illərdir praqmatik və balanslaşdırılmış xətt üzərində qurur. Rəsmi Bakı Alyansa üzvlük məqsədi qoymadan, milli maraqlara uyğun, konkret sahələr üzrə əməkdaşlığa üstünlük verir. Bu yanaşma Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunun ayrılmaz hissəsidir. NATO ilə tərəfdaşlıq da məhz bu kontekstdə, yəni təhlükəsizlik potensialının artırılması, institusional islahatlar və müasir çağırışlara uyğunlaşma məqsədi daşıyır.

ITPP proqramının məzmunu təsadüfi deyil. Kibertəhlükəsizlik müasir dövrdə dövlətlərin milli təhlükəsizliyinin əsas komponentlərindən birinə çevrilib. Azərbaycan enerji infrastrukturu, nəqliyyat-logistika xətləri və rəqəmsal sistemləri ilə regionda strateji mövqeyə malik ölkədir. Bu baxımdan NATO ilə kibertəhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq Bakının həm daxili dayanıqlığını gücləndirir, həm də regional təhlükəsizlik arxitekturasında rolunu artırır.

Minatəmizləmə sahəsi isə Azərbaycanın son illərdə üzləşdiyi ən ciddi humanitar və təhlükəsizlik problemlərindən biridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geniş miqyaslı mina çirklənməsi yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun sabitliyi üçün risk mənbəyidir. NATO-nun bu sahədə texniki və institusional dəstəyi Azərbaycanın post-münaqişə bərpa prosesinə beynəlxalq təhlükəsizlik ölçüsü qazandırır.

Hərbi təhsilin modernləşdirilməsi istiqamətində əməkdaşlıq da uzunmüddətli perspektivdə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Burada söhbət yalnız hərbi bacarıqlardan deyil, planlaşdırma, idarəetmə, mülki-nəzarət mexanizmləri və NATO standartlarına uyğun institusional mədəniyyətin formalaşmasından gedir. Bu isə Azərbaycanın silahlı qüvvələrinin peşəkarlıq səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət edir.

Şekerinskinin Ermənistanla bağlı açıqlamaları NATO-nun Cənubi Qafqaza yanaşmasını da ortaya qoyur. Alyans regionda müsbət siyasi atmosferin formalaşmasını dəstəkləsə də, sülh gündəliyinin uzadılmadan həyata keçirilməsini vacib hesab edir. Bu mövqe faktiki olaraq Azərbaycanın regional sabitlik və sülh çağırışları ilə üst-üstə düşür. Bakı uzun müddətdir ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təhlükəsizlik və inkişaf üçün əsas şərt olduğunu vurğulayır.

Ümumilikdə, NATO-Azərbaycan münasibətləri klassik müttəfiqlik modelindən fərqli, çevik və maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıq formatında inkişaf edir. Bu model Azərbaycana həm Qərb təhlükəsizlik institutları ilə əməkdaşlıq imkanı yaradır, həm də digər regional və qlobal tərəfdaşlarla münasibətlərdə balansı qorumağa şərait yaradır.

Gələcək perspektivlər baxımından gözlənilir ki, NATO ilə əməkdaşlıq daha çox texnoloji təhlükəsizlik, hibrid təhdidlərə qarşı mübarizə, mülki fövqəladə planlaşdırma və sülhməramlı potensialın artırılması istiqamətində genişlənəcək. Bununla yanaşı, Azərbaycan öz prinsipial mövqeyini, yəni regionda hərbi bloklaşmalardan uzaq durmaq və müstəqil siyasət yürütmək xəttini qoruyacaq.

Beləliklə, Radmila Şekerinskinin Bakıya səfəri və səsləndirilən mesajlar NATO-Azərbaycan münasibətlərinin taktiki deyil, strateji düşünülmüş və mərhələli şəkildə inkişaf etdiyini göstərir. Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın təhlükəsizlik imkanlarını gücləndirməklə yanaşı, Cənubi Qafqazda daha dayanıqlı və proqnozlaşdırıla bilən mühitin formalaşmasına da töhfə verir.

Hikmət Həsənov