Müstəqil siyasət və qonşuluq prinsipi: Azərbaycanın İranla bağlı strateji mövqeyi - ŞƏRH

Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun iranlı həmkarı Seyid Abbas Əraqçi ilə telefon danışığı zamanı səsləndirdiyi açıqlama təkcə konkret bir təhlükəsizlik mövqeyinin ifadəsi deyil, bütövlükdə Azərbaycanın regional siyasət fəlsəfəsinin qısa və dəqiq xülasəsidir. Azərbaycanın hava məkanının və ya ərazisinin İrana qarşı hər hansı hərbi əməliyyat üçün istifadə edilməyəcəyinin açıq şəkildə vurğulanması, rəsmi Bakının həm İranla münasibətlərə, həm də regiondakı geosiyasi proseslərə necə yanaşdığını aydın göstərir.

Azərbaycan-İran münasibətləri tarixi, coğrafi və mədəni bağlar üzərində formalaşıb. Bu münasibətlər hər zaman mürəkkəb regional reallıqlar fonunda inkişaf etsə də, Bakı Tehranla əlaqələrdə qonşuluq, qarşılıqlı hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərini əsas xətt kimi qoruyub. Son açıqlama da məhz bu yanaşmanın davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan açıq mesaj verir ki, onun ərazisi üçüncü tərəflərin regional qarşıdurmalarında alətə çevrilməyəcək.

Bu mövqe, eyni zamanda, Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunun göstəricisidir. Rəsmi Bakı nə böyük güclərin təzyiqi, nə də regiondankənar maraqlar naminə öz qonşuları ilə münasibətlərini riskə atmaq niyyətindədir. Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasəti balans, praqmatizm və milli maraqlara söykənir. İranla bağlı mövqedə də emosional və ya blok xarakterli yanaşma yox, rasional dövlət davranışı ön plandadır.

Nazirin “bütün tərəflərin qeyri-sabitliyə səbəb ola biləcək addımlardan və ritorikadan çəkinməli olduğu” fikri Azərbaycanın hərbi münaqişələrə münasibətini də aydın şəkildə ortaya qoyur. Bakı üçün müharibə çıxış yolu deyil. Azərbaycan beynəlxalq problemlərin və regional gərginliklərin silah gücü ilə deyil, dialoq və danışıqlar yolu ilə həllini daha məqbul hesab edir. Bu yanaşma təkcə deklarativ mövqe deyil, Azərbaycanın son illərdə yürütdüyü diplomatik xəttin əsas sütunlarından biridir.

Regionda genişmiqyaslı müharibə riski Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinə, iqtisadi maraqlarına və nəqliyyat-enerji layihələrinə birbaşa təhdid yarada bilər. Məhz buna görə Bakı Cənubi Qafqazda və ətraf bölgələrdə sabitliyin qorunmasında maraqlıdır. İran ətrafında mümkün eskalasiya isə bu sabitliyi sarsıda biləcək əsas faktorlardan biri kimi dəyərləndirilir. Azərbaycanın bu cür ssenarilərə qarşı açıq mövqe sərgiləməsi həm də preventiv diplomatiya nümunəsidir.

Eyni zamanda, bu açıqlama Azərbaycanın İrana qarşı hər zaman xoş və konstruktiv münasibət göstərdiyini də bir daha təsdiqləyir. Bakı dəfələrlə vurğulayıb ki, İran onun üçün yalnız qonşu dövlət deyil, regionda mühüm tərəfdaşdır. Müxtəlif dövrlərdə münasibətlərdə fikir ayrılıqları yaşansa belə, Azərbaycan qarşıdurma dilindən deyil, dialoq yolundan istifadə etməyə üstünlük verib.

Nəticə etibarilə, Ceyhun Bayramovun səsləndirdiyi mövqe konkret hərbi-siyasi kontekstdən daha geniş məna daşıyır. Bu, Azərbaycanın regional müharibələrdən kənar qalmaq, qonşularla dinc yanaşı yaşamaq, müstəqil və balanslaşdırılmış siyasət yürütmək iradəsinin ifadəsidir. Rəsmi Bakı bir daha göstərir ki, onun üçün əsas prioritet sabitlik, təhlükəsizlik və diplomatik həll yollarıdır, yəni, istər İranla münasibətlərdə, istərsə də daha geniş regional miqyasda.

Hikmət Həsənov