Karapetyan faktoru: Ermənistanın daxili böhranı Moskva gündəmində - ŞƏRH

Ermənistanda “dövlət çevrilişinə cəhd” ittihamları ilə gündəmə gələn iş adamı Samvel Karapetyanın həbsi təkcə ölkədaxili hüquqi proses kimi yox, daha geniş geosiyasi və siyasi kontekstin tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilir. Xüsusilə Rusiya Dövlət Dumasında bir sıra deputatların Karapetyanın müdafiəsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər bu məsələnin artıq Ermənistanın daxili gündəmini aşaraq Moskva-İrəvan münasibətlərinə daxil edildiyini göstərir.

Qeyd edək ki, Samvel Karapetyan Rusiya vətəndaşı, iri biznes imperiyası olan “Tashir Group”un sahibidir. O, uzun illərdir Ermənistan iqtisadiyyatında mühüm mövqelərə malik olub, xüsusilə enerji və infrastruktur sektorunda təsirli fiqur kimi tanınıb. Son aylarda isə Karapetyan Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən “hakimiyyəti zorla ələ keçirməyə çağırış”, “dövlət çevrilişinə təşviq” kimi ağır ittihamlarla üzləşib. İttihamların əsasını onun hökumət-kilsə qarşıdurması fonunda verdiyi sərt siyasi açıqlamalar, ictimai çıxışlar və mövcud hakimiyyətə qarşı tənqidi mövqeyi təşkil edir. Ermənistan hüquq-mühafizə orqanları bu çıxışların konstitusion quruluş üçün təhlükə yaratdığını iddia etsə də, Karapetyan və müdafiə tərəfi ittihamların siyasi sifariş olduğunu bildirir.

Məsələnin diqqətçəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, Samvel Karapetyanın həbsi Rusiyanın qanunverici orqanında – Dövlət Dumasında da müzakirə predmetinə çevrilib. Bəzi deputatların açıqlamaları Moskvanın parlament səviyyəsində bu prosesə biganə qalmadığını göstərir. Duma üzvləri açıq şəkildə bildiriblər ki, Karapetyana qarşı irəli sürülən ittihamların siyasi motivli olması ehtimalı ciddi narahatlıq doğurur. Onlar Ermənistan hakimiyyətindən şəffaf, obyektiv və hüquqa əsaslanan istintaq tələb edir və bildirirlər ki, Rusiya vətəndaşının hüquqlarının pozulması Moskva üçün qəbulolunan deyil. Bu bəyanatlar Kremlin Ermənistanın daxili proseslərini diqqətlə izlədiyi və öz vətəndaşına qarşı münasibətdə siyasi hesablaşma elementləri görərsə, buna səssiz qalmayacağı mesajını verir.

Rusiya Dövlət Dumasında səslənən bu fikirlər birbaşa siyasi müdaxilə kimi təqdim olunmasa da, dolayısı ilə Ermənistan hakimiyyətinə ünvanlanmış xəbərdarlıq mesajı təsiri bağışlayır. Moskva bu yolla bir neçə məqamı xatırladır. Birincisi, Ermənistan hələ də Rusiyanın strateji təsir zonasında yerləşir və bu ölkədə Rusiyaya yaxın biznes və siyasi fiqurların taleyi Kreml üçün əhəmiyyətsiz deyil.
İkincisi, Paşinyan hökumətinin son illərdə Qərbə meylli siyasəti fonunda Rusiyaya bağlı fiqurların sıradan çıxarılması Moskva tərəfindən “siyasi təmizləmə” kimi də qiymətləndirilə bilər. Üçüncüsü, Karapetyan təkcə iş adamı deyil, həm də Ermənistan daxilində müəyyən sosial və iqtisadi dayaqlara malik nüfuzlu fiqurdur. Onun neytrallaşdırılması ölkədaxili siyasi balansı dəyişdirə bilər. Bu baxımdan Karapetyan işi Ermənistanın daha geniş siyasi böhranı fonunda baş verir. Hakimiyyətlə Erməni Apostol Kilsəsi arasında münasibətlərin kəskinləşməsi, kilsəyə yaxın çevrələrin “təhlükə mənbəyi” kimi təqdim olunması və bu kontekstdə iş adamlarının hədəfə çevrilməsi cəmiyyətdə ciddi suallar doğurur. Bir çox müşahidəçilər hesab edir ki, “dövlət çevrilişi” ittihamları real təhlükədən daha çox, siyasi müxalifətin və alternativ nüfuz mərkəzlərinin zəiflədilməsi məqsədi daşıyır. Rusiya Dövlət Dumasında səslənən fikirlər də məhz bu şübhələri beynəlxalq müstəviyə çıxarmış olur.

Samvel Karapetyan ətrafında yaranmış vəziyyət Cənubi Qafqazda geosiyasi balans baxımından da əhəmiyyətlidir. Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlərinin gərginləşdiyi, Qərblə yaxınlaşma cəhdlərinin artdığı bir mərhələdə Moskvanın bu cür açıq mövqe sərgiləməsi İrəvan üçün ciddi siqnaldır. Bu proses eyni zamanda Azərbaycanla sülh danışıqları, regionda kommunikasiyaların açılması və təhlükəsizlik arxitekturası fonunda baş verir. Ermənistan daxilində siyasi sabitliyin zəifləməsi isə bütün region üçün risk amili yaradır.

MTM Analitik Qrupu